Endeks ne ölçüyor, ne buldu
Araştırma ve strateji danışmanlığı Public First'ün, Google'ın desteğiyle Center for Data Innovation için hazırladığı endeks, ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, Japonya, Brezilya, Güney Afrika, Hindistan, Singapur ve Suudi Arabistan'da 3.335 kamu çalışanını kapsadı. Araştırma, ülkeleri beş boyutta puanlıyor: Coşku (Enthusiasm), Güçlenme (Empowerment), Olanak (Enablement), Yerleşiklik (Embedding) ve Eğitim (Education). Ülkeler üç kademede sınıflandırılıyor: İleri Benimseyenler (Singapur, Suudi Arabistan, Hindistan), Dengesiz Benimseyenler (ABD, İngiltere, Güney Afrika, Brezilya) ve Temkinli Benimseyenler (Almanya, Fransa, Japonya).
Küresel bulgulara göre kamu çalışanlarının yüzde 70'inden fazlası günlük işlerinde zaten yapay zekâ kullanıyor, ama yalnızca yüzde 18'i hükûmetinin yapay zekâyı 'çok etkili' kullandığına inanıyor. Liderliğin net yönlendirme yaptığı kurumlarda çalışanların yüzde 91'i kendinden emin, yüzde 82'si iyimser hissediyor — bu oranlar, iyi desteklenmeyen kurumlardaki seviyenin çok üzerinde. İyi desteklenmeyen ortamlarda ise yapay zekâ kullanan kamu çalışanlarının yüzde 70'e varan kısmı bunu işverenlerinin resmî bilgisi olmadan, 'gölgede' yapıyor.
İngiltere örneği: eğitim açığı somut rakamlarla
Ankete katılan 345 İngiliz kamu çalışanına dayanan ülke özelinde döküm, İngiltere'yi 10 ülke arasında 6. sırada ve toplamda 100 üzerinden 47 puanla gösteriyor. İngiliz kamu çalışanlarının yüzde 54'ü hiçbir yapay zekâ eğitimi almadığını bildirdi; eğitim alanların yüzde 75'i ise aracı kullanmayı kolay buluyor. Katılımcıların yüzde 63'ü yapay zekâ hakkında 'çok az' ya da 'hiçbir şey' bilmediğini söylüyor.
Sadece yüzde 43'ü yapay zekâ konusunda iyimser, yüzde 39'u ise bunu güçlendirici buluyor; yüzde 46'sı liderlerin net yönlendirme sağlamadığını belirtiyor ve yalnızca yüzde 17'si yapay zekâyı ileri düzey/teknik görevler için kullanıyor. Katılımcıların sadece yüzde 38'i, ekiplerinde yapay zekânın etkili kullanıldığına inanıyor. Public First CEO'su Rachel Wolf, 'birçok hükûmetin kamu sektöründe yapay zekâ için iddialı planları var, ancak bazıları gerçek dünyada kullanım için diğerlerinden daha iyi koşullar yaratıyor' derken, Center for Data Innovation Direktörü Daniel Castro, 'politika yapıcılar ileri benimseyenlerden ders çıkarabilir ve engelleri kaldırmaya odaklanabilir, böylece yapay zekâ vatandaşlar için gerçek iyileştirmeler sunar' yorumunu yaptı.
Türkiye'deki kamu ve İK ekipleri için anlamı
'Gölge yapay zekâ' bulgusu — iyi desteklenmeyen ortamlarda kullanımın yüzde 70'e varan kısmının kurumsal görünürlük dışında gerçekleşmesi — burada en keskin uyarı: yönetilmeyen benimseme, sektör fark etmeksizin veri güvenliği ve kalite kontrolü açısından kör noktalar yaratıyor.
Beş boyutlu çerçeve (Coşku, Güçlenme, Olanak, Yerleşiklik, Eğitim), Türkiye'deki kamu kurumları ve büyük işverenler için kendi yapay zekâ yayılımının nerede tıkandığını ölçmeye yarayacak hazır bir öz-değerlendirme yapısı sunuyor.
