Bordronun yasal dayanağı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 37. maddesi, işverenin işçiye ücret ödemesi yaptığı her dönemde, ücretin hesabını gösteren imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir hesap pusulası vermesini zorunlu kılar. Bu pusulada ödemenin günü, ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her türlü ekleme ve kesintinin ayrı ayrı ve açıkça gösterilmesi gerekir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesi ise işyeri kayıt ve belgelerinin düzenli tutulmasını ve Sosyal Güvenlik Kurumu denetim elemanlarınca istenmesi halinde 15 gün içinde ibraz edilmesini şart koşar; ücret bordrosu bu kapsamda saklanması gereken temel belgelerden biridir.
Brütten nete giden hesap sırası
Bir bordroda hesap, çalışanın brüt ücretinden başlayıp sırasıyla şu kalemlerin düşülmesiyle nete ulaşır: SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi. Bu sıranın doğru izlenmesi, her bir kesintinin doğru matrah üzerinden hesaplanması açısından önemlidir.
SGK işçi payı, prime esas kazancın %14'ü olarak kesilir (malullük-yaşlılık-ölüm sigortaları için %9, genel sağlık sigortası için %5). İşsizlik sigortası işçi payı ise prime esas kazancın %1'idir. Bu iki kalem brüt ücretten düşüldüğünde gelir vergisi matrahına ulaşılır.
Örnek 1: Asgari ücretli çalışan için tam hesap
2026 yılında brüt asgari ücret 33.030,00 TL'dir. SGK işçi payı (%14): 4.624,20 TL. İşsizlik sigortası işçi payı (%1): 330,30 TL. Bu durumda gelir vergisi matrahı 33.030,00 − 4.624,20 − 330,30 = 28.075,50 TL olur.
Ücretin tamamı asgari ücret seviyesinde olduğundan, gelir vergisinden asgari ücret istisnası ve damga vergisinden asgari ücret istisnası bu tutarı sıfırlar; asgari ücretli bir çalışan için kesilecek gelir vergisi ve damga vergisi tutarı 0 TL'dir. Net ücret böylece 28.075,50 TL'ye eşitlenir — bu rakam, Resmî Gazete'de ilan edilen 2026 net asgari ücretle birebir örtüşür.
Örnek 2: Asgari ücretin üzerinde bir ücret için hesap
Brüt ücreti 60.000,00 TL olan, yılın ilk ayında bordrosu hazırlanan bir çalışan için: SGK işçi payı 8.400,00 TL, işsizlik sigortası işçi payı 600,00 TL düşülür; gelir vergisi matrahı 51.000,00 TL olur. Bu matrah 2026 tarifesinin ilk diliminde (190.000 TL'ye kadar %15) kaldığından hesaplanan brüt gelir vergisi 51.000,00 × %15 = 7.650,00 TL'dir.
Ardından asgari ücret istisnası uygulanır: net asgari ücrete karşılık gelen gelir vergisi matrahı olan 28.075,50 TL üzerinden aynı dilimden hesaplanan 4.211,33 TL, hesaplanan vergiden mahsup edilir. Kesilecek gelir vergisi 7.650,00 − 4.211,33 = 3.438,67 TL olur. Damga vergisinde de aynı mantık işler: brüt ücret üzerinden binde 7,59 ile hesaplanan 455,40 TL'den, brüt asgari ücrete isabet eden 250,70 TL istisna düşülür ve kesilecek damga vergisi 204,70 TL olarak bulunur. Net ücret: 60.000,00 − 8.400,00 − 600,00 − 3.438,67 − 204,70 = 47.356,63 TL.
Sık yapılan hatalar
En sık görülen hatalar arasında, yemek ve yol yardımlarının gelir vergisi ile SGK prim istisnası tutarlarının birbirine karıştırılması, kümülatif gelir vergisi matrahının aylar itibarıyla doğru taşınmaması ve fazla çalışma gibi ek ödemelerin hesap pusulasında ayrı kalem olarak gösterilmemesi yer alır.
İstisna tutarları yıl içinde değişebildiğinden (örneğin yemek bedelinin SGK prim istisnası 2026'da yıl ortasında yükseltilmiştir), bordro yazılımındaki parametre setinin güncel tutulması gerekir.
Saklama ve ibraz süresi
5510 sayılı Kanun'un 86. maddesi uyarınca işyeri kayıt ve belgeleri, ilgili olduğu yılı takip eden takvim yılı başından başlamak üzere en az 10 yıl süreyle saklanmalıdır. Ücret bordroları bu yükümlülüğün kapsamındadır ve SGK denetim elemanlarının talebi halinde belirlenen süre içinde ibraz edilmelidir.
